Jy het dalk al van rooigetye op die nuus gehoor. Wat is dit? Dit klink gevaarlik en walglik. Dit word veroorsaak deur algebloei, wat die water se suurstof uitput, die golwe verkleur en gifstowwe in die water vrystel.
En hierdie rooigetye maak, meer spesifiek, visse, dolfyne, seekoeie en baie ander diere in die see dood. Maar hulle kan skadelik wees vir mense en troeteldiere sonder dat jy ooit jou voet naby die water sit.
Mensgemaakte plaagdoders en ander chemikalieë wat mense gebruik, spoel in ons oseane in en skep skadelike algebloeisels. Sommige van hierdie alge-uitbrake is giftig, maak seediere dood, veroorsaak asemhalingsprobleme by mense en honde, en maak van ons skulpvis onveilig om te eet.
Karenia Brevis: Die giftige mikro-organisme wat strande beïnvloed
So, wat presies is 'n rooigety? Die rooigety word veroorsaak deur 'n mikro-organisme genaamd Karenia brevis , ook bekend as K. brevis . Dit voed op verskeie voedingstowwe en word algemeen gesien hoe dit versprei word in die Golfkus van die Verenigde State deur strome en windpatrone.
Die mikro-organisme produseer gifstowwe wat seelewe laer in die voedselketting doodmaak. Dit kan byvoorbeeld skulpvisse en seekrappe vergiftig en seelewe siek maak soos jy in die voedselketting opwerk. Die gifstowwe styg ook in die lug op en maak mense siek, veral diegene met voorafbestaande asemhalingsprobleme.
Rooigetye is nie nuut nie en bestaan al honderde jare lank voor die kuslyne ontwikkel het. Volgens omgewingskundiges voed kommersiële ontwikkeling dit egter en maak dit baie erger as wat dit andersins sou wees.
Die rede is dat hierdie mikro-organisme die voedingstowwe in kunsmis kan voed wat van plase of grasperke in die water sypel. Byvoorbeeld, Suid-Florida se Lake Okeechobee is besoedel met hierdie soort kunsmisafloop, en hierdie besoedelde water van die meer het beslis in die golf ingevloei.
Daar blyk 'n duidelike korrelasie te wees tussen die vloei van besoedelde water vanaf Lake Okeechobee, wat die rooigety kan voed wat in die golf gesien kan word. Wetenskaplikes het nie 'n direkte verband getrek nie - hulle het nie gesê dat die besoedeling hierdie uitbreking van rooigety direk veroorsaak het nie.
Weereens, rooigety kan natuurlik voorkom en kom wel voor, en dit voed op 'n verskeidenheid voedingstowwe. Wat kan state en nasies doen om te verhoed dat dit gereeld op strande verskyn? Die eerste ding is om maatreëls toe te pas om te verhoed dat besoedelingstowwe soos kunsmis in die water insypel.
Rooigetye en blougroen alge
Rooigetye en die alge wat op die Okeechobee-meer gesien kan word, is egter nie dieselfde ding nie. Die blougroen blom wat op die Okeechobee-meer gesien kan word, word veroorsaak deur sianobakterieë - nie Karenia brevis nie.
Karenia brevis benodig soutwater om te floreer. Sianobakterieë in die meer voed ook op besoedeling van dinge soos septiese tenk-lekkasies en stikstof- en fosfor-gebaseerde kunsmis.
Dit veroorsaak ook gesondheidsprobleme by mense en troeteldiere. Navorsers glo dat langtermynblootstelling gekoppel kan wees aan baie ernstige toestande, insluitend Alzheimer se siekte en amiotrofiese laterale sklerose (ALS).
Maar hulle is twee verskillende soorte mikroörganismes – een veroorsaak die probleme in die binneland en die ander veroorsaak die probleme wat ons in soutwater langs die strande sien. Hulle kan egter albei voed op dieselfde tipe voedingstofbesoedeling, wat van plase in Suid-Florida in die Okeechobee-meer vloei en ook van die meer na die golf vloei.
Rooigety kan soutwater bruinrooi verkleur, en dis hoe dit sy naam gekry het. Maar ons hoef nie verkleurde slakke in die kus te sien om te weet dis daar nie. Wanneer tonne dooie visse op ons strande uitspoel, is dit 'n seker teken van rooigety.
Benewens die doodmaak van visse, stel rooigety 'n gifstof in die lug vry wat mense met asemhalingsprobleme moet vermy. Dit is die mees prominente in Lake Okeechobee, maar kom ook voor in mere, riviere, riviermondings en veral retensiedamme regoor die staat.
Dit neem baie vorme aan, sommige ernstiger as ander. Een van die algemeenste is Lyngbya. Dit lyk soos bruin vuilgoed, en mense verwar dit dikwels met dooie seegras - maar dit is nie.
En as jy vis vang en eet wat Lyngbya geëet het, kan dit veroorsaak wat ons seekosvergiftiging noem. Maar daar is ook meer ernstige vorme wat die water soos groen verf of blouerig-pers kan laat lyk.
Hierdie giftige opbloei in varswater stel 'n gifstof genaamd mikrosistien vry wat wetenskaplikes gekoppel het aan lewerskade by mense, en 'n breintoksien genaamd BMAA wat hulle gekorreleer het met neurodegeneratiewe siektes, wat jy, anders as rooigety, nie kan ruik nie.
Alge: die goeie en die slegte nuus vir jou gesondheid
Die klein organismes wat rooigetye veroorsaak, is ook 'n noodsaaklike deel van ons ekosisteem. Alge is nie eintlik plante nie, maar 'n redelik diverse stel organismes wat kan fotosinteer, wat beteken dat hulle energie van sonlig gebruik om CO2 in suurstof en suiker te omskep.
Hulle kan enkelsellig of meersellig wees, so dit mag jou dalk verbaas om te leer dat seewier en kelp nie plante is nie - hulle is eintlik alge. Alge kan in die water, grond of selfs in sneeu leef.
Hulle kan elementêre selle soos bakterieë of meer komplekse selle soos die eukariotiese selle in ons eie liggame wees. Die tipe alge wat rooigetye veroorsaak, is dikwels dinoflagellate K. Brevis.
Hulle is bloot mikroskopiese enkelsellige plankton; vrydrywende organismes wat deur golwe en strome rondgedra word. 'n Rooigety is eintlik 'n algebloei waar hierdie organismes vinnig voortplant en repliseer, wat 'n opbou van miljoene organismes in net 'n liter water veroorsaak.
Dinoflagellate en algeblomme op hul eie is nie noodwendig 'n slegte ding nie. Trouens, wetenskaplikes hou nie van die allesomvattende term rooigety nie en verkies die terme algblom en skadelike algblom om iets te onderskei wat net 'n oorgroei is van een wat eintlik skadelik is.
En dinoflagellate is 'n redelik belangrike deel van die ekosisteem. Baie is fotosinteties, skep hul eie energie uit sonlig, en hulle word voedsel vir baie seediere wat die energie in die groter voedselweb oordra.
Maar blomme kan vorm wanneer die water verander as gevolg van laer soutinhoud, warmer oppervlaktemperature of 'n verhoogde aantal voedingstowwe in die water, wat moontlik van menslike aktiwiteit kan kom.
Soms kan hierdie blomme gevaarlik wees, en hulle produseer gifstowwe. Dit is giftige stowwe wat binne lewende selle of organismes geproduseer word - dinge soos slang- en spinnekopgif.
Baie van hierdie dinoflagellate produseer eksotoksien, d.w.s. visgif - óf gif wat deur visse gemaak word óf dinge wat visse doodmaak.
Hier praat ons van die soort wat visse doodmaak, en hierdie gifstowwe kan ook skadelik wees vir mense en troeteldiere, hoofsaaklik omdat dit in dinge soos skulpvis kan ophoop, wat, as jy dit dan sou eet, jou siek kan maak of selfs jou kan doodmaak.
In Florida word die jaarlikse rooigety wat op die strande uitspoel, veroorsaak deur 'n algespesie bekend as Karenia brevis , wat brevet-gifstowwe produseer. Dit is smaaklose, reuklose molekules wat die sentrale senuweestelsel van beide visse en mense aantas.
Nadat jy besmette skulpvis geëet het, kan jy begin met maagsimptome soos braking en diarree en eindig met neurologiese simptome soos tintelende sensasies, probleme om warm en koud te voel, vertigo en verswakte koördinasie.
Dit gebeur omdat die brevet-toksinen lang sikliese strukture is wat saamsmelt tot membraankanale op ons neurone, wat veroorsaak dat hulle vuur wanneer hulle nie moet nie.
Ander algespesies kan verbindings soos saxitoksiene produseer wat ook in skulpvis ophoop en verlamde skulpvisvergiftiging veroorsaak.
As jy daardie skulpvis eet, kan hierdie gifstowwe veroorsaak dat jy vir dae of weke beheer oor jou spiere verloor. Dit kan tot verlamming of die dood lei. En dit is nie net die eet van besmette vis en skulpvis wat 'n probleem kan wees nie.
Golwe kan algeselle oopbreek en die gifstowwe in die lug vrystel, wat beteken dat jy dit kan inasem terwyl jy op die strand staan. En die inaseming van hierdie gifstowwe kan lei tot allergie-agtige simptome, insluitend hoes, nies en loopneus.
Jy hoef nie eers naby die water te wees om hierdie gifstowwe in te asem nie. Hulle kan tot 'n myl landinwaarts beweeg as die wind op die regte manier waai, wat beteken dat jy simptome kan ervaar sonder om eers strand toe te gaan.
Hierdie gifstowwe kan selfs jou troeteldiere ook beïnvloed.
'n Reënboog van kleure, nie net rooi nie
Ten spyte van die naam, is nie alle rooigetye egter rooi nie. Hulle kom in 'n reënboog van kleure, insluitend bruin, oranje, geel, bordeaux en rooi, gebaseer op die presiese algspesie wat die blom veroorsaak.
Verskillende spesies bevat verskillende pigmente, waarvan baie 'n rol speel om hulle te help om lig vir fotosintese vas te vang of soos sonskerm op te tree.
Dinoflagellate wat 'n kompleks van beide peridinien- en chlorofilmolekules gebruik, kan die reeks lig wat hulle vang, uitbrei, wat hul fotosintetiese vermoë en die hoeveelheid energie wat hulle kan skep, verhoog.
So, die rooi pigment help om meer groen lig vas te vang en weerkaats meer rooi lig in ons oë, wat die getye hul kenmerkende kleur gee. Maar soms straal hierdie getye wel hul eie lig uit - regte helderblou flitse van lig in die water wat deur die alge veroorsaak word.
Sommige van die dinoflagellate wat rooigetye veroorsaak, kan ook 'n flits blou lig uitstraal wanneer hulle in die water versteur word, hetsy deur 'n brekende golf of 'n kajakroei. Die lig kom van 'n bioluminescerende molekule genaamd luciferien.
Luciferienmolekules verskyn in baie verskillende wesens. Dit is dieselfde molekule wat vuurvliegies hul gloed gee.
Monitering van rooigetye naby jou
Nasies benodig 'n geïntegreerde oseaanwaarnemingstelsel om hierdie tipe gebeurtenisse, wat dodelik kan wees, te monitor. Die webwerf van die Nasionale Oseaniese en Atmosferiese Administrasie (NOAA) vertel jou waar die spesifieke blomme is, en as jy weet waar hulle is, kan jy hierdie gebiede vermy.
"Die rooigety in Florida is 'n klein mikroskopiese skadelike algebloei wat 'n baie kragtige neurotoksien produseer," verduidelik dr. Barbara Kirkpatrick, senior wetenskaplike by die Mote Marine-laboratorium. "Strandgangers inasem daardie gifstof wat eintlik 'n sneller vir asma is."
"Ons het 'n massiewe dolfynsterfte gehad. Die seekoeie, hulle inasem dit ook, en hulle sterf uiteindelik." "Rooi dasse, wanneer hulle na ons gemeenskap kom, beïnvloed ons op soveel maniere. Niemand behoort siek te word van 'n dag op die strand nie." Plaaslike lewensredders is op hul torings van 10:00 die oggend tot 5:00 die middag.
Wanneer jy 'n rooigety sien aankom, het dit 'n donkerder kleur aan die water en gee dit 'n bruinerige tint. "Die lewensredders rapporteer oor windspoed en -rigting, respiratoriese irritasie, die hoeveelheid dooie visse op die strand," gaan Kirkpatrick voort.
"Hierdie is subjektiewe verslae. Wil ek kwantitatiewe data in plaas van kwalitatiewe data sien? Ja, absoluut." "As ons waarnemingstelsels gehad het wat 24/7 in ons waters was en kyk na die hoeveelheid gifstof wat beide in die lug wat ons inasem en in die water is - moontlik sweeftuie en/of ander AUV's wat die opbloei vir ons karteer, gee dit die asmalyers die kop op."
En dus is die noodsaaklikheid dat die Amerikaanse Geïntegreerde Oseaanwaarnemingstelsel (IOOS) die status van skadelike algebloei evalueer, die sleutel om mense gesond te hou. Ons monitor die kos, en ons kyk na die water wat ons drink. Waarom kan dit nie oorgaan na die monitering van ons werklike luggehalte, insluitend rooigety nie?
